برگزاری نمایشگاه عکس با عنوان میراث ایران به روایت یونسکو در موزه ملی قزاقستان در آلماتی

نمایشگاه عکس از آثار ملموس تاریخی و فرهنگی ایران ثبت در یونسکو، در تاریخ 24 بهمن 1404، در موزه ملی قزاقستان در آلماتی افتتاح شد.

در مراسم افتتاحیه، گروه موسیقی سنتی ایرانی که از سوی سرکنسولگری ج.ا.ایران دعوت شده بودند به اجرای موسیقی سنتی و ورزش پهلوانی پرداختند. 

  در این مراسم  جناب آقای سرژان ساروف، سرپرست موزه ملی آلماتی، سرکار خانم سونا احمدی، جناب آقای امیرپیریچ ، رییس منطقه­ای یونسکو در آلماتی و خانم مرورد ابوسعیدوا، عضو آکادمی علمی علوم جمهوری قزاقستان و دکتری علوم تاریخی و رییس مرکز اطلاعات و مطالعه اطلاعات تاریخی و رئیس کرسی یونسکو با عنوان علم و معنویت به سخنرانی پرداختند.

همچنین در میان مهمانان، سرکنسولهای جمهوری تاجیکستان، قزقیزستان، معاون نماینده یونسکو، همسر سرکنسول روسیه، همسر سرکنسول معولستان، همسر نماینده سازمان ملل در آلماتی، بسیاری از اساتید، فرهیحتگان و علاقمندان به تاریخ، هنر و فرهنگ ایران حضور داشتند.

سخنرانی رییس موزه ملی آلماتی:

مایه‌ی بسی خرسندی است که امروز در کنار شما حضور دارم و گشایش این نمایشگاه برجسته را در موزه ملی مرکزی جمهوری قزاقستان صمیمانه تبریک می‌گویم. این نمایشگاه یک ابتکار فرهنگی مهم به شمار می‌رود که به میراث غنی و ماندگار تمدن ایرانی اختصاص دارد؛ تمدنی که طی هزاره‌ها شکل گرفته و شکوفا شده است. به‌ویژه ۲۹ اثر تاریخی ایران که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌اند، بخشی از میراث مشترک بشریت محسوب می‌شوند. این آثار گواه تداوم تمدن بوده و بازتاب‌دهنده دستاوردهای برجسته در معماری، شهرسازی، و سنت‌های معنوی و فکری هستند.

تمدن ایرانی در طول تاریخ، گستره‌ای وسیع از فضای فرهنگی و جغرافیایی، از جمله آسیای مرکزی را دربر گرفته است. از این منظر، این نمایشگاه فرصتی ارزشمند برای تعمیق شناخت ما از پیوندهای تاریخی و گفت‌وگوی فرهنگی دیرینه میان ملت‌های ما فراهم می‌آورد.

مراتب سپاس صمیمانه خود را از سرکار خانم سونا احمدی، سرکنسول جمهوری اسلامی ایران در آلماتی، به‌دلیل حمایت‌های ایشان در برگزاری این رویداد ارزشمند ابراز می‌داریم. این پروژه نمونه‌ای شایسته از همکاری فرهنگی و دوستی میان قزاقستان و ایران است.

خانم سونا احمدی:

آنچه در این نمایشگاه مشاهده می‌کنید، صرفاً مجموعه‌ای از تصاویر بناها یا محوطه‌های تاریخی نیست؛ بلکه روایت تصویری بخشی از حافظه‌ی تاریخی بشر است. آثاری که در یونسکو ثبت شده‌اند، نه فقط متعلق به یک ملت، بلکه بخشی از میراث مشترک بشر هستند و مسئولیت حفاظت از آن‌ها، مسئولیتی جهانی است.

تمدن ایرانی در طول هزاران سال، در چهارراه فرهنگ‌ها و تمدن‌ها شکل گرفته است؛ جایی که گفت‌وگو، تعامل و همزیستی فرهنگی نقش محوری داشته‌اند. بسیاری از آثار به نمایش درآمده در این نمایشگاه، بازتاب همین روح گفت‌وگو و پیوند میان فرهنگ‌ها، ادیان و اندیشه‌ها هستند.

در دنیای امروز، ارتباط میان ملت‌ها صرفاً از مسیر سیاست رسمی‌شکل نمی‌گیرد. فرهنگ، هنر و میراث تاریخی، زبان مشترکی هستند که می‌توانند فراتر از مرزها، پیش‌داوری‌ها و فاصله‌ها عمل کنند. این نمایشگاه نمونه‌ای ساده اما مؤثر از دیپلماسی عمومی است؛ گفت‌وگویی آرام، غیرسیاسی و انسانی که از مسیر فرهنگ شکل می‌گیرد.

یونسکو فقط آثاری را می‌پذیرد که فراتر از اهمیت ملی باشند و برای کل بشریت معنا داشته باشند، باید شاهکاری از نبوغ خلاق انسانی باشد، گواهی منحصربه‌فرد از یک تمدن یا سنت فرهنگی باشد، نمونه‌ای برجسته از معماری، شهرسازی یا منظر فرهنگی باشد، نمایانگر تبادل ارزش‌های انسانی در یک دوره یا منطقه باشد، نمونه‌ای شاخص از تعامل انسان و محیط باشد، پیوند مستقیم با رویدادها، سنت‌ها یا باورهای دارای اهمیت جهانی داشته باشد و همچنین شکل، مصالح، کارکرد و هویت تاریخی خود را حفظ کرده باشد.

باید به این موضوع توجه داشت که  آثار ثبت شده ایران بیش از 29 اثر است و برخی از آثار ثبت شده بصورت یک مجموعه به ثبت رسیده است به طور مثال شهر یزد که درمیراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده دارای مجموعه ای بینظیر و بیشمار از آثار تاریخی که می‌توانست شامل صدها اثر ثبت شده باشد ولی بصورت یک مجموعه در یونسکو به ثبت رسیده است که مساجد بادگیرها، باغها و منازل بیشماری را در بر می‌گیرد. یا باغهای ایرانی که شامل 9 باغ می‌باشد و قنات که شامل 11 قنات است و کاروانسرهای ایرانی که شامل 54 اثر ثبت شده است. 

امیدوارم این نمایشگاه، زمینه‌ای برای شناخت عمیق‌تر تمدن ایرانی، گسترش همکاری‌های علمی و فرهنگی، و تقویت ارتباط میان دانشگاه‌ها و پژوهشگران دو کشور فراهم آورد.

سخنرانی جناب آقای امیر پیریچ، رییس منطقه ای یونسکو در آلماتی

از سوی یونسکو اجازه دهید صمیمانه به شما خوشامد بگویم و بسیار خرسندم که امروز در آیین گشایش نمایشگاه موضوعی «ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو: روایت تصویری» در کنار شما حضور دارم. ایران، سرزمین پارس باستان و زبان فارسی، واژه‌هایی آشنا برای همه ما از سال‌های مدرسه و پیوندخورده با یکی از کهن‌ترین تمدن ‌های جهان، با ادبیات و شعر آن، باغ‌های معلق سمیرامیس، شکوه امپراتوری هخامنشی، نگارگری ایرانی و ادویه‌ ها است … این سرزمین، زادگاه نام‌ های بزرگی مانند فردوسی، عمر خیام، نظامی و مولوی است؛ همچنین سرزمینی که فرش ‌های نفیس و حتی گربه ‌های ایرانی را به جهان هدیه کرده است. این کشور به میراث غنی تاریخ کهن خود شهرت دارد؛ سرزمینی که در آن آیین زرتشت، یکی از کهن‌ترین ادیان پیش از اسلام پدید آمد و همچنین کشوری که به تنوع فرهنگی، افسانه‌ ها، معماری شهرهای باستانی و آشپزی نامدار خود شناخته می‌شود. افزون بر این، تاریخ آن به ما کمک می‌کند تا روند شکل‌گیری و توسعه کشورهای خاورمیانه و نیز برخی مناطق آسیای مرکزی و جنوبی را بهتر درک کنیم.

مایلم به‌طور ویژه از سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در آلماتی صمیمانه قدردانی کنم، و همچنین مراتب سپاس خود را از شریک دیرینه ما، موزه ملی مرکزی جمهوری قزاقستان، برای سازماندهی این رویداد ارزشمند که به یکی از محورهای اصلی مأموریت یونسکو یعنی کنوانسیون حفاظت از میراث جهانی و فهرست میراث جهانی اختصاص دارد، ابراز نمایم.

همان‌گونه که می‌دانید، در حال حاضر ۱۹۶ کشور عضو کنوانسیون حفاظت از میراث جهانی هستند و بخشی از جامعه بین‌المللی را تشکیل می‌دهند که با مأموریتی مشترک برای شناسایی و حفاظت از برجسته‌ترین میراث طبیعی و فرهنگی بشریت متحد شده‌اند. در حال حاضر، فهرست میراث جهانی شامل ۱۲۴۸ اثر فرهنگی و طبیعی است که از سوی کمیته میراث جهانی به‌عنوان آثاری با ارزش برجسته جهانی شناخته شده‌اند.

ویژگی منحصربه‌فرد این کنوانسیون در آن است که مفاهیم حفاظت از طبیعت و صیانت از میراث فرهنگی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. این کنوانسیون با تأکید ویژه بر نقش کلیدی جوامع محلی، ابزاری مؤثر برای پاسخ به چالش‌های معاصر از جمله تغییرات اقلیمی، روند سریع شهرنشینی، گردشگری انبوه، مسائل توسعه پایدار اجتماعی و اقتصادی، و همچنین بلایای طبیعی به شمار می‌رود.

ایران در سال ۱۹۷۵ به کنوانسیون حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی پیوست و از آن زمان تاکنون، ۲۹ اثر ایرانی در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده‌اند که بیشتر آن‌ها از نوع میراث فرهنگی هستند. اطمینان دارم که در آینده این فهرست با آثار جدیدی غنی‌تر خواهد شد.

در پایان، اجازه دهید از میهمانان دعوت کنم تا طعم تاریخ، شاهکارهای معماری، هنر و صنایع دستی، و نیز روح سفر در مسیرهای جاده ابریشم را که برای ایران و سراسر این منطقه اهمیت حیاتی دارند، احساس کرده و از آن لذت ببرند.

خانم مرورد ابوسعید

در این سخنرانی، تأکید اصلی بر پیوندهای تاریخی، فرهنگی و سیاسی میان ایران، قزاقستان و آسیای مرکزی است و سخنران با تکیه بر منابع فارسی‌زبان و اسناد تاریخی نشان می‌دهد که این روابط ریشه‌ای عمیق و چندلایه دارند. او ابتدا بر ضرورت مطالعه نظام‌مند پیوندهای تاریخی ـ زبانی و تعاملات اجتماعی و فرهنگی میان مردمان منطقه تأکید و تصریح کرد که تاریخ دشت قبچاق، ایران و نواحی پیرامونی، نمونه‌ای روشن از تأثیر و تأثر متقابل تمدن‌ها در سده‌های ۱۵ تا ۱۸ میلادی است. در این چارچوب، فرهنگ‌های کوچ‌نشین و یکجانشین نه در تقابل، بلکه در قالب یک نظام اجتماعی ـ فرهنگی یکپارچه بررسی می‌شوند.

منابع تاریخی معرفی‌شده در سخنرانی

سخنران به‌طور مشخص به مجموعه‌ای از آثار فارسی‌زبان و شرقی اشاره کرد که اطلاعات ارزشمندی درباره قبایل دشت قبچاق، خان‌های قزاق و روابط آنان با ایران و دولت‌های منطقه ارائه می‌دهند. این منابع عبارت‌اند از: «تاریخ جهانگشای» تألیف علاءالدین عطاملک جوینی (سده ۱۳م)؛ از نخستین آثار تاریخ‌نگاری مغولی به زبان فارسی و منبعی مهم درباره تحولات ایران، آسیای مرکزی و سرزمین‌های وابسته به اردوی مغول. «تاریخ عالم‌آرای عباسی»؛ شامل گزارش‌های دقیق از سیاست خارجی صفویان و متن کامل پیمان صلح سال ۱۵۹۹ میان خان‌های قزاق و اشترخانیان. «احسن‌التواریخ» اثر حسن بیگ روملو؛ حاوی داده‌هایی درباره اوضاع سیاسی و نظامی منطقه در دوره صفوی. «شرف‌نامه شاهی»؛ از متون مهم در شرح مناسبات سیاسی دوره صفوی. «امامقلی‌خان‌نامه»؛ از منابع مرتبط با مناسبات حکام ماوراءالنهر و ایران. اسناد و شواهد تاریخی مرتبط با قزاقستان در منابع ایرانی و فارسی است.

سخنران تنها به تواریخ روایی بسنده نمی‌کند و بر طیف گسترده‌ای از اسناد تاریخی نیز تأکید دارد، از جمله: متون معاهدات و پیمان‌های سیاسی میان خان‌های قزاق و دولت‌های منطقه تا اسناد شناسایی‌شده در آرشیوها، کتابخانه‌ها و موزه‌های ایران که در قالب فهرست‌نامه‌های سه‌جلدی در برنامه «آرشیو–۲۰۲۵» منتشر شده‌اند. مجموعه پنج‌جلدی «تاریخ قزاقستان در منابع فارسی» و اثر «تاریخ قزاقستان در مینیاتورهای شرقی» که در چارچوب برنامه «میراث فرهنگی» انتشار یافته‌اند.

در نهایت، سخنران نتیجه می‌گیرد که تاریخ ایران و قزاقستان بخشی از یک روند به‌هم‌پیوسته تمدنی است و جداسازی مصنوعی آن‌ها امکان‌پذیر نیست. به باور او، مطالعه تطبیقی و مستندسازی این میراث مشترک، نه‌تنها درک علمی‌گذشته را تقویت می‌کند، بلکه می‌تواند مبنایی عملی برای تعمیق همکاری‌های فرهنگی و سیاسی معاصر میان دو کشور باشد.