مناسبات سیاسی جمهوری اسلامی ایران و قزاقستان
در پی اعلام استقلال قزاقستان در آذرماه ۱۳۷۰، جمهوری اسلامی ایران از نخستین کشورهایی بود که استقلال این کشور را به رسمیت شناخت و سفارت خود را در آلماتی افتتاح کرد. با انتقال پایتخت قزاقستان، سفارت جمهوری اسلامی ایران نیز در سال ۱۳۸۷ به آستانه منتقل شد. هرچند مناسبات مردمی میان ایرانیان و قزاقها پیشینهای تاریخی دارد و دو ملت طی قرون متمادی بر پایه مشترکات فرهنگی، تاریخی و دینی روابط دوستانهای با یکدیگر داشتهاند، اما استقلال قزاقستان و ورود این کشور به عرصه روابط بینالملل، فصل جدیدی در مناسبات رسمی دو کشور گشود.
اکنون با گذشت بیش از سه دهه از استقلال قزاقستان، روابط تهران و آستانه در حوزههای سیاسی، اقتصادی، ترانزیتی، علمی و فرهنگی روندی رو به رشد داشته است. تبادل مستمر هیأتهای عالیرتبه، رایزنیهای سیاسی، همکاری در سازمانهای منطقهای و بینالمللی و هماهنگی در موضوعات مرتبط با دریای خزر، از مهمترین ویژگیهای روابط دوستانه دو کشور به شمار میرود.
در سالهای اخیر، مناسبات سیاسی ایران و قزاقستان با روی کار آمدن دولت جدید در قزاقستان و نیز دولت چهاردهم جمهوری اسلامی ایران، وارد مرحله تازهای از همکاری شده است. دیدارها و گفتوگوهای رؤسای جمهور، وزرای امور خارجه و سایر مقامات عالیرتبه دو کشور در حاشیه نشستهای سازمان همکاری شانگهای، سازمان همکاری اقتصادی (اکو)، کنفرانس تعامل و اعتمادسازی در آسیا (سیکا) و مجمع کشورهای ساحلی دریای خزر، بر تداوم اراده سیاسی دو طرف برای گسترش همکاریهای دوجانبه و منطقهای تأکید داشته است.
از زمان برقراری روابط سیاسی دو کشور تاکنون، رؤسای جمهوری اسلامی ایران 9 بار از قزاقستان دیدار و متقابلاً رئیسجمهور قزاقستان 7 بار به جمهوری اسلامی ایران سفر نموده است. آخرین مراودات سران و مقامات عالیرتبه دو کشور طی سفر رسمی دوجانبه جناب آقای مسعود پزشکیان، ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران به قزاقستان در تاریخ 20-19 آذر 1404 (همراه با امضای 14 سند همکاری بین هیئتهای دو طرف) و سفر آقای قاسم-ژومارت توکایف، رئیسجمهور قزاقستان به تهران در چارچوب دوجانبه در تاریخ 29 خرداد 1401 انجام شده است.
موقعیت ژئوپلیتیکی ایران بهعنوان کوتاهترین، امنترین و اقتصادیترین مسیر دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به آبهای آزاد، همچنان یکی از مهمترین مزیتهای همکاری دو کشور محسوب میشود. بهرهگیری از ظرفیت راهآهن ایران–ترکمنستان–قزاقستان، توسعه کریدور بینالمللی شمال–جنوب و افزایش همکاریهای ترانزیتی و لجستیکی، در سالهای اخیر جایگاه ویژهای در مذاکرات مقامات دو کشور یافته و به یکی از محورهای اصلی همکاریهای دوجانبه تبدیل شده است.
قزاقستان از ابتدای استقلال، توسعه همکاری با کشورهای اسلامی و منطقه خاورمیانه را از اولویتهای سیاست خارجی خود قرار داده و جمهوری اسلامی ایران نیز همواره از نقشآفرینی فعال این کشور در سازمانهای منطقهای و بینالمللی حمایت کرده است. عضویت هر دو کشور در سازمان همکاری شانگهای، سازمان همکاری اقتصادی (اکو)، سازمان همکاری اسلامی و کنفرانس تعامل و اعتمادسازی در آسیا، بستر مناسبی برای توسعه همکاریهای چندجانبه فراهم کرده است.
همکاری در چارچوب سازمان ملل متحد و سایر مجامع بینالمللی نیز بخش مهمی از روابط دو کشور را تشکیل میدهد. ایران و قزاقستان در بسیاری از موضوعات منطقهای از جمله مقابله با یکجانبهگرایی، توسعه همکاریهای منطقهای، مبارزه با تروریسم، افراطگرایی و جرائم سازمانیافته، دیدگاههای نزدیک و مشترکی دارند و بر حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات بینالمللی از طریق گفتوگو و احترام به حقوق بینالملل تأکید میکنند.
قزاقستان بهعنوان بزرگترین تولیدکننده اورانیوم جهان، همواره بر حق کشورها برای بهرهبرداری صلحآمیز از انرژی هستهای در چارچوب مقررات بینالمللی تأکید کرده است. همچنین میزبانی مذاکرات هستهای ایران و گروه ۱+۵ در آلماتی، جایگاه این کشور را بهعنوان یکی از بازیگران فعال دیپلماسی منطقهای تثبیت کرد و به گسترش همکاریهای سیاسی میان تهران و آستانه کمک نمود.
ایران و قزاقستان اگرچه مرز زمینی مشترک ندارند، اما از طریق دریای خزر همسایه به شمار میروند. همکاری در اجرای کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر، حفظ امنیت و ثبات این پهنه آبی، جلوگیری از حضور نیروهای نظامیکشورهای غیرساحلی، حفاظت از محیط زیست و توسعه همکاریهای اقتصادی و حملونقل دریایی، از محورهای مهم رایزنیهای دو کشور است.
روابط اقتصادی نیز همگام با روابط سیاسی روندی رو به گسترش داشته است. بیستمین اجلاس کمیسیون مشترک اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری قزاقستان از تاریخ 20 لغایت 23 خرداد 1404 به میزبانی آستانه پایتخت کشور قزاقستان و با حضور وزیر محترم جهاد کشاورزی جمهوری اسلامی ایران و هیئت همراه از بخش دولتی و خصوصی برگزار شد و همچنین در رایزنیهای بعدی مقامات دو کشور، طرفین بر توسعه تجارت، تسهیل حمل و نقل، گسترش همکاریهای بانکی، کشاورزی، انرژی، سرمایهگذاری و ترانزیت کالا تأکید کردند. دو کشور همچنین با هدف افزایش حجم مبادلات تجاری و بهرهگیری از ظرفیتهای موجود در چارچوب کریدورهای منطقهای، بر استمرار همکاریهای اقتصادی و اجرای توافقات مشترک اهتمام دارند.